و بهندى انسى نامند كرم و تر جهت قويا و جراحات اعضاى ظاهرى و باطنى و قروح امعا و تسكين اوجاع فواد تدهينا و حقنة مفيد و چون با سركه طبخ دهند جهت قولنج انسان و دواب نافع و مضعف باه و باصره و مصلحش سكنجبين است صنعت آن بكوبند آن را و آب كرم بر آن پاشيده فشرده دهن را از آن اخذ نمايند [ دهن بزر الانجره ] دهن بزر الانجره جهت تقويت باه و اوجاع مفاصل و عرق النّسا و وجع ورك و نقرس بلغمى تدهينا و شربا نافع و كرم و خشك است در سيّم صنعت آن بكيرند تخم انجره هر قدر كه خواهند و نيم‌كوفته در اندك آب خيسانيده در قرع مطين بطريق تنكيس مقطر نمايند و يا اندك نمك داخل كرده به قرع و انبيق مقطر نمايند پس ملوحت و مائيت را از آن جدا نمايند و به كار برند و اين هر دو قسم بسيار قوى است و يا آنكه كوبيده در پنج وزن آب طبخ دهند تا بربع رسد پس ماليده صاف نموده با نيم وزن آن يا برابر روغن كنجد تازه بجوشانند تا روغن بماند [ دهن البهرامج ] دهن البهرامج كه خلاف بلخى و به فارسى بيدمشك نامند سرد و تر مقوى قلب و دماغ حارّ است و صداع كرم را مفيد صنعت آن مانند دهن بنفشه بادامست كه بادام مقشر را با كل بيدمشك مكرّر پرورده كوبيده اندك آب كرم بر آن پاشيده فشرده استخراج نمايند و تازه بتازه اين بسيار خشبو است نوع ديكر بكيرند عطر صندل تازه را و در اندرون كاسهء پاكى بمالند و كاسه را بر روى بيدمشك معكوس بكذارند به‌طورىكه دوده از چراغ ميكيرند كه قدر معتدى بيدمشك در زير كاسه باشد و همچنين هر روز تجديد نمايند تا آنكه عطر صندل الوده باندرون كاسه بوى بيدمشك را خوب اخذ نمايد و بسيار خشبو كردد پس آن عطر را جمع نموده در شيشهء محفوظ نكاه دارند و باز در اندرون كاسه عطر صندل بمالند و بدستور عمل نمايند تا قدرى معتد جمع كردد و اكر بسيار خواهند در كاسهاى متعدد بمالند و اين فى الحقيقة عطر آنست و عند الحاجت استعمال نمايند و نيز از بادام پرورده در بيدمشك نقل و لوز و باقلا مرتّب مينمايند و از پسته پرورده بيدمشك نيز بدستور [ دهن ثمرة التناح ] دهن ثمرة التناح غليظ و خشبو و معتد او مقوى بدن و جهت دراز كردن موى بغايت مفيد صنعت آن مانند بزر حلبه است [ دهن الجوز ] دهن الجوز كه عبارت از دهن مغز كردكان است كرم و خشك در دويّم با رطوبت فضليّه جهت رفع تشنج بارد يابس و قوى با اطفال و غانغرايا و نمله و التواى عصب و داء الثعلب و ورم پستان و تحليل اورام و تسكين درد اعضا و اكله و نواصير و تشنج امتلائى و اوجاع بارده و فالج و لقوه و رفع قمل و تدهينا و آشاميدن سه درهم آن تا يك هفته جهت درد ورك و امزجهء بارده و سعوط آن جهت لقوه و رعشه و فالج و تشنج امتلائى و بدل آن دهن السّدابست و بهترين مصمحات بلادر است صنعت آن مانند دهن بزر الخيار است و دهن اللوز كويند چون در فصل خزان مازو را در روغن زيتون بجوشانند بحدّى كه سياه كردد و صاف نموده در شيشه كرده پاى درخت كردكان را حفر نموده ريشهء قوى از ريشهاى آن را بريده طرف متصل بدرخت را در آن شيشه كنند بحدّى كه بته شيشه نرسد و در روغن باشد پس اطراف دهن آن را خوب بند نمايند و به خاك بپوشند و نكاه دارند تا زمانى كه آن درخت بثمر آيد پس شيشه را براورند در آن چيزى سياه شبيه بمركب خواهد بود و آن خضابى بسيار نيكو است و مدّتها اثر آن ميماند و احتياج بماليدن بر مو نيست بلكه بمحض تر كردن شانه بدان و بر مو كشيدن سياه ميكرداند و چون قبل از برامدن مو در حمام بر انثيين بمالند مانع روئيدن مو كردد و كندى مجرب دانسته [ دهن حبّ البان ] دهن حبّ البان كه بهندى بكاين نامند جالى و محلل و جهة درد كوش و دوى و طنين و رفع ثاليل و شقاق مزمن كه از سردى عارض شده باشد و نرم كردن عصب و درد دندان و اوجاع بارده و فالج و امثال آن و تحليل ورم جكر و سپرز و بواسير و با مصطكى جهت قى بلغمى و با عنبر جهت نزلات بارده و سردى دماغ و جرب و حكه و تقشر جلد و فلع اثار قروح نافع و آشاميدن يك مثقال آن با آب و عسل مهيّج قى و مسهل و يا آب و سركه جهت تنقيهء جكر و سپرز و پنج درم آن مسهل رطوبات رقيقه و مضرّ معده و مصلحش انيسون است و چون داخل طيوب كنند متكرج نميشود صنعت آن مانند بزر الخيار است [ دهن حب الخروع ] دهن حب الخروع به فارسى بيد انجير و بهندى ارند نامند مسهل بلغم و اخلاط غليظه و فجهء نيه و اعصاب را از رطوبات پاك كند و تقويت بخشد شربا با شير تازه دوشيده يا ادويهء مناسبهء ديكر از مطبوخات و غيرها و مقدار شربت آن از يك درم تا چهار درم و تدهين بدان جهت امراض عصبانى و دماغى و اوجاع مفاصل نافع و اين كرم و خشك در سيّم است صنعت آن بكيرند تخم بيد انجير را و اندك بريان كرده مقشر نمايند و كوبيده در آب طبخ دهند تا آنكه دهنيّت آن تمام در آب آيد و كف بر سر اورد و آن كف را لحظه بلحظه برداشته در ظرفى نكاه دارند تا ديكر كف نياورد پس آن كف را در قدر مضاعف يا باتش بسيار ملايم بجوشانند تا مائيت نرفته روغن بماند كه دهن اين همانست و اكر در شيشه كرده در افتاب كذارند تا آنكه مائيت و بوى آن زايل كردد بهتر است و حكيم مير محمّد مومن فرموده كه دهن آن كرم‌تر و لطيف‌تر است از زيتون و مقى و دو مثقال آن جهت تسكين وجع الفواد بارد و با ماء الاصول محلّل بلغم لزج از اعضاى بعيده و شديد النفوذ و طلاى آن جهت تليين صلابات و تشنج و انضمام فم رحم و انقلاب آن و جرب متقرح و قروح رطبهء سر و ورم معده و رفع اثار كبودى جلد و درد كوش و با زبد البحر جهت داء الثعلب و باب كندنا جهت بواسير شربا و طلاء و جوشانيدهء آن با سلخ الحيه و خردل و تدهين بان جهت داء الحيه و اقسام قوبا و كزاز و كلف بىعديل ابن زكريا كفته هرگاه در علّتى روغن بيد انجير خورانند بايد كه بر تارك سر او روغن بنفشه بادام بمالند تا سر او را تر دارد و منع بخارات از آن نمايد و بدل آن دهن الفجل است [ دهن حبّ المحلب ] دهن حبّ المحلب كزاز و فالج و رعشه و اوجاع مفاصل و ضربه و سقطه و جبر كسر و اورام شربا و تدهينا و طلاء مفيد و كرم و خشك در دويّم است صنعت آن مانند حب البان است و مركب آن با سداب و مصطكى و قسط كه بدستور كوبيده در آب شش وزن آن بخيسانند پس بجوشانند تا بربع رسد صاف نموده به وزن آن روغن كنجد تازه داخل نموده مرتب نمايند و به كار برند [ دهن الحرمل ] دهن الحرمل ثقل سامعه و دوى و طنين و تفتيح سدهء دماغى و فالج و لقوه و صرع و رعشه و رياح اعصاب و عرق النّسا و درد كمر و برودت كرده و سستى آلات تناسل و تحريك باه را قطورا و شربا و تدهينا و حقنه نافع و آن كرم در سيّم و در دويم خشك است صنعت آن بكيرند بزر حرمل هر قدر كه خواهند و بكوبند و با شش وزن آب بخيسانند و با دو وزن آن آب برك ترب بجوشانند تا بربع رسد ماليده صاف نموده با هم‌وزن آن روغن كنجد تازه مرتّب نمايند و اكر در قرع مطين بدين قسم كه اندك خيسانيده در قرع نموده بطريق تنكيس مقطر نمايند ميكردد اقوى دهن الحمص اين دهن را از اسرار مكتومه شمرده‌اند و در تقويت باه بىنظير است در سيّم كرم و خشك و تند و با قوت نفاذه و چون با عسل و يا معاجين باهيه طبخ دهند منافع آن را تحديد نتوان كرد و چون با شونيز استخراج نمايند در جميع اوجاع بارده بنهايت مؤثر و اخراج روغن آن بانواعست و بهترين انها در قرع مطين بطريق تنكيس است [ دهن الحنطه ] دهن الحنطه جهت قوبا خصوصا قوباى حديث اطفال و غير اطفال و سعفه و حزاز و كلف نافع صنعت آن مانند دهن الجص است [ دهن الحنظل ] دهن الحنظل كرم در چهارم و خشك در سيّم مسهل قوى و قطور آن جهت درد كوش و ماليدن آن بر دندان جهت اسانى كندن آن سعوط آن مفتح سدّهء دماغى و طلاى آن جهت رفع اثار يرقان و نيكو كردن رنك رخسار مفيد صنعت آن بكيرند هر قدر كه خواهند و با شش وزن آن آب بخيسانند و بجوشانند تا بربع رسد ماليده صاف نموده با وزن آن